مدیریت باروری خاک از هزاران سال پیش مورد توجه کشاورزان قرار گرفته است. مصریان، رومیها و آلمانیها اولین کسانی بودند که از مواد معدنی و یا کودهای آلی برای تقویت و بهرهوری مزارع خود استفاده کردهاند. علم نوین تغذیه گیاهان در قرن نوزدهم و توسط شیمیدان آلمانی جاستوس فون لیبیگ شروع شد.
سپس جان بنت لوزز كارآفرین انگلیسی، در سال ۱۸۳۷ شروع به آزمایش اثرات کودهای مختلف روی گیاهان در گلدانهای در حال رشد كرد و یک یا دو سال بعد این آزمایشات به محصولات زراعی در این زمینه گسترش پیدا کرد. یکی از پیامدهای فوری کار او این بود که در سال ۱۸۴۲ کود مصنوعی را با واکنش فسفاتها با اسید سولفوریک تولید کرد. او اولین شخصی بود که صنعت کودهای مصنوعی را بنیانگذاری کرد.
ریز مغذیهای اصلی مورد نیاز برای رشد گیاه شامل موارد زیر هستند:
نیتروژن (N): رشد برگ؛
فسفر (P): توسعه ریشه، گل، دانه، میوه؛
پتاسیم (K): رشد شدید ساقه، ترویج گلدهی، حرکت آب در گیاهان و باردهی.
سه ریز مغذی ثانویه مورد نیاز گیاهان: کلسیم (Ca)، منیزیم (Mg) و گوگرد (S).
ریزمغذیهای دیگر که گاهی میتوان از آن استفاده کرد، شامل: مس، آهن (Fe) ، منگنز، مولیبدن، روی و بور است. از دیگر مواردی که میتوان به اهمیت گاه به گاه آنها اشاره کرد سیلیکون (Si)، کبالت (Co) و وانادیوم (V) هستند.
کود آلی چیست؟
کودهای آلی کودهایی هستند که بر پایه کمپوست و دیگر افزودنیها و بنتونیتها تولید میشوند و با افزایش قابلیت جذب عناصر غذایی پر مصرف و کم مصرف در خاک، به رشد بستر گیاه کمک میکنند و موجب افزایش عملکرد محصول میشوند. هر ماده آلی که به وسیله میکروبها قابل تجزیه باشند در کودهای آلی به کار برده میشوند.
اما انواع این کود از نظر دوام و کیفیت در خاک و قیمت بسیار متفاوتی دارند. ارزش اصلی این کودها به علت تغییرات فیزیکی است که در خاک ایجاد میکنند. انواع کودهای آلی عبارتند از: کود حیوانی، کود گیاهی و یا کود سبز و کود کمپوست.
انواع کودهای آلی و تاثیرات آن بر خاک و گیاهان
افزایش مواد مغذی و ایجاد محصولاتی پربارتر و حاصلخیزی خاک در جهت بهبود رشد گیاهان، همواره از دغدغههای بسیاری از کشاورزان و باغداران بوده است. با توجه به تاثیر مستقیم کودهای آلی بر تغذیه خاک و افزایش عملکرد گیاه، شناخت انواع این کود و بررسی تأثیرات آنها و مزایایی که به همراه دارد میتواند زمینه خریدی بهتر و رضایتبخشتر را ایجاد کند.
کودهای آلی که بر پایه کمپوست و یا دیگر افزودنیهای ارزشمند تشکیل میشوند، از لحاظ مدت زمان دوام در خاک، کیفیت و قیمت متفاوت هستند. کشاورزان و باغداران باید با شناخت نوع گیاه و کیفیت خاک به انتخاب کود آلی مناسب بپردازد و البته در این تصمیمگیری میتوانند از کارشناسان کشاورزی کمک بگیرند تا بهترین کود را جهت پرورش گیاه خود انتخاب نمایند. در صورتی که کشاورزان نتوانند تصمیم درستی در این باره بگیرند، به علت عدم تقویت و مناسبسازی خاک جهت رشد گیاه با کاهش محصول روبه رو خواهند شد.
به طور کلی کودها به سه دسته شیمیایی، زیستی و آلی تقسیم میشوند. نوع آلی و زیستیای کود ارگانیک بوده و در ساخت آنها از هیچگونه مواد افزودنی استفاده نمیکنند. مواد سازنده کودهای آلی شامل فضولات حیوانی و باقیمانده مواد گیاهی و خوراکی است که مواد کربنی و یا دیگر مواد مورد نیاز گیاه را برای رشد بهتر فراهم میکند.
کودهای شیمیایی بر خلاف تصور به مرور زمان باعث ضعیف شدن خاک میشوند. اما در این بین افزودن کودهای آلی به خاک باعث بهبود، تهویه و جمعیت میکروبی و ساختمان خاک خواهد شد. استفاده از هرگونه کود باید با نظارت متخصصان و بر اساس نوع خاک و گیاه صورت گیرد.
معرفی انواع کودهای آلی
همان طور که در ابتدا اشاره کردیم، کودهای آلی بر اساس مواد سازنده به دستههای مختلفی تقسیم میشوند. این کودها بر اساس میزان کیفیت و تاثیراتی که بر خاک دارند، متفاوت هستند.
کود حیوانی
این کود یکی از انواع کودهای آلی است که شامل فضولات حیواناتی چون اسب، گاو، گوسفند و مرغ است. این کود دارای عناصر غذایی مفید برای گیاهان هستند. این کود با اصلاح ساختمان خاک باعث افزایش نفوذپذیری آب در خاک و قدرت نگهداری آب و هوادهی خاک را افزایش میدهد. همچنین فعالیت بیولوژیکی خاک را بهبود میبخشد. کشاورز باید پس از شناخت میزان املاح موجود در هر کدام از فضولات، نوع مناسب آن را برای مزرعه یا باغ خود استفاده نماید.
کود سبز
یکی دیگر از کودهای آلی، کود سبز است که برای تقویت بیشتر خاک گاهی اوقات کشاورزان به کشت گیاهی مجزا از محصول اصلی اقدام میکنند. گیاهان خانواده لگوم مانند شبدر، یونجه و حبوبات به عنوان کود سبز پیش از مرحله کاشت و رویش کاشته میشوند. این گیاهان با تثبیت نیتروژن در خاک باعث افزایش حاصلخیزی زمین میشوند. این کود علاوه بر بهبود وضعیت تغذیه ای خاک از فرسایش نیز میتواند جلوگیری کند.
کمپوست
کمپوست کردن روشی جهت بازیافت زبالههای شهری و یا ضایعات کشاورزی است. کمپوست کردن بقایای مواد آلی باعث تسهیل جذب مواد غذایی از جمله نیتروژن و از بین رفتن میکروارگانیسمهای مضر میشود. کمپوست در قالب نوعی از کودهای آلی میتواند به باغ و مزرعه جهت کاهش فرسایش خاک و بهبود جذب آب خاک توسط گیاه افزوده شود.
موارد مصرف کودهای آلی
کودهای آلی برخلاف کودهای شیمیایی برای خاک مضر نیستند و استفاده بیش از اندازه آنها به گیاه نیز آسیبی نمیرساند. کودهای آلی برای رشد سبزیها، افزایش گلدهی و سرسبزی چمنها نیز به کار میروند. جهت تقویت دانههای تازه کاشته شده و گیاهان جوان و حتی بالغ مصرف این کودها بسیار مناسب و بهجا است.
مقدار و طریقه مصرف کودهای آلی در زمین زراعی
در زمینهای زراعی که یک بار در سال کشت دارند ۱ نوبت و برای زمینهایی که دوبار در سال گشت میشوند ۲ نوبت در سال مصرف کودهای آلی غنی شده لازم است. مقدار مصرف این کود در هر هکتار و برای هر نوبت مقدار 250 کیلوگرم است.
مزایای استفاده از کودهای آلی چیست؟
کودهای آلی معمولاً از مواد زائد گیاهی، حیوانی، کشاورزی و یا باقیمانده زبالههای شهری درست میشود، مانند کود کمپوست. کودهای آلی یا کود ارگانیک میتوانند محصولات بسیار فرآوری شده با پایه کود یا خود کود باشند که باعث حاصلخیزی خاک و رشد بهتر سبزیجات، گیاهان، صیفیجات بشوند.
