یکی از انواع کودهای نیتروژن، کود اوره است که قیمت آن خیلی بالا نیست و نسبت ترکیب NPK (نیتروژن ـ فسفر ـ پتاسیم) در آن برابر با 0-0-46 است. اوره بهطور طبیعی در بدن انسان و حیوانات تولید میشود، اما میتوان اوره مصنوعی را نیز توسط آمونیوم غیر هیدرات تولید کرد. کود اوره بیشترین مقدار نیتروژن را با کمترین قیمت در اختیار کشاورز قرار میدهد. اما هنگام استفاده از این کود در خاک باید مراقب بعضی از نکات بود، تا از طریق انجام واکنشهای شیمیایی، نیتروژن موجود از بین نرود.
کود اوره چه ویژگیهایی دارد؟
کود اوره از نوع کودهای بسیار محلول است که حلالیت بالایی در دمای 20 درجه سانتیگراد دارد (حلالیت ۱۰۷۹ گرم در لیتر). علاوه بر کوددهی از طریق خاک میتواند از طریق اسپری توسط شاخ و برگ گیاهان نیز جذب شوند. کودهای اوره را نباید در کشتهای بدون خاک استفاده کرد زیرا بلافاصله از ظرف خارج میشوند.
کود اوره یک منبع ارزان قیمت نیتروژن است که نسبت NPK آن در نوع جامد ۰-۰-۴۶ است. یکی دیگر از کودهایی که غلظت بالایی از اوره را دارد، اوره آمونیوم نیترات (UAN) است. اوره آمونیوم نیترات کود مایعی است که دارای ۲۸ تا ۳۲ درصد ازت است.
اوره در خاک هیدرولیز میشود و به آمونیاک و دی اکسید تبدیل میگردد و میتوان به صورت انبوه در تغذیه محصولات زراعی استفاده کرد. قبلا هم اشاره کردیم که اوره به صورت طبیعی در انسان و حیوان تولید میشود ولی نوع مصنوعی آن را باید توسط آمونیاک بیآب تولید کرد. از نامهای دیگر این کود میتوان به آمید اسید کربنیک، کاربامید، اسید کاربامید، کربونیل دی آمید، کربونیل دی آمید، کربونیل دی آمین، ایزورا اشاره کرد.
کود اوره چگونه ساخته میشود؟
واکنش شیمیایی بین دیاکسید کربن و آمونیاک غیر هیدراته، اوره را تولید میکند. این اتفاق در فشار بالا و دمای 180 درجه سانتیگراد میافتد. اورهای که به دست میآید با فرآوری به شکل دانه یا توپکهای جامد به نام پریل در میآید. اوره خشک در آب کاملا محلول میشود و باید تا زمانی که میخواهیم مصرف کنیم، دور از رطوبت نگهداری شود.
کود اوره را چگونه مصرف کنیم؟
وقتی کود اوره روی سطح خاک قرار بگیرد، طی یک فرآیند شیمیایی به بیکربنات آمونیوم تبدیل میشود. آمونیوم به گاز تبدیل میشود، اما اگر از این گاز محافظت نشود، از بین میرود. برای به دست آوردن حداکثر کارایی این کود، باید آن را با خاک مخلوط نمود. برای رسیدن به این شرایط دو روش وجود دارد: در روش اول باید اوره را روی سطح خاک پخش کرد و فوری با خاک بهخوبی شخم زده و مخلوط شود و یا اینکه اوره مستقیماً در داخل خاک تزریق شود. در روش دوم میتوان اوره را روی سطح خاک پخش کرد و سپس با یک آبیاری سنگین، اورههای محلول را به بخشهای پایینی خاک هدایت کرد.
کود اوره و مزایای آن
همان طور که قبلا اشاره کردیم کود اوره بیشترین مقدار نیتروژن را در اختیار خاک قرار میدهد و برای کشاورزان هم قیمت کمی دارد. این کود را میتوان به سادگی انبار کرد و در طولانی مدت خطر آتشسوزی ندارد. اوره را میتوان به تنهایی استفاده کرد و یا با کودهای دیگر مخلوط کرد. این کود برای گیاهانی که در خاکهای اسیدی بهتر رشد میکنند بسیار مناسب است. زیرا باعث اسیدی شدن خاک میشود. برای کشت محصولاتی چون ذرت، توت فرنگی و دیگر گیاهان که به نیتروژن بالایی نیاز دارند از این کود استفاده میکنند، زیرا مقادیر بالایی از نیتروژن را در اختیار گیاه میگذارد.
معایب کود اوره
پس از واکنشهای شیمیایی اوره با خاک باید مراقبتهایی صورت بگیرد تا آمونیوم حاصل شده تبخیر نشود. این امر برای کشاورزانی که مزارع بزرگ دارند، مشکلساز میشود. قابلیت حلالیت بالای اوره باعث میشود که انبار نمودن آن ضرورتاً بهحالت خشک صورت بگیرد.
چند نکته مهمی که در مصرف کود اوره باید بدانید
در ادامه چند نکته مهم را در مورد مصرف کود اوره بیان میکنیم که دانستن آن میتواند به مصرف درست و بهینه این کود کمک کند.
همیشه به عنوان منبع اولیه نیتروژن نیست
اوره اولین بار توسط یک شیمیدان آلمانی بهنام فردریک ولر در سال ۱۸۲۸ کشف و تولید شد. قبل از آن، منابع ارگانیکی چون ادرار، خاک تیره، کود حیوانی و کمپوست تنها منابعی از این درشتمغذی بودند که مورد استفاده بودند. در طول یک قرن گذشته، از سایر ترکیبات شیمیایی بهعنوان کودهای نیتروژن استفاده میشد که از کود اوره بهتر هستند. نیترات آمونیوم (N2H4O3) یکی از این نوع ترکیبات شیمیایی است که نرخ NPK در آن 0-0-34 است. از سوی دیگر درجه NPK اوره برابر 0-0-46 است که این مقدار سبب میشود از لحاظ اقتصادی، حملونقل آن مقرون بهصرفه باشد. ۹۰٪ از میزان اوره مصنوعی تولید شده، در تولید کودها استفاده میشود.
استفاده نادرست از کود اوره و وجود ناخالصیها موجب آسیب به گیاهان میشود
بورت (C2H5N3O2) یکی از ناخالصیهای رایج در کود اوره است. این ماده در خاک تجزیه میشود و برای انجام این فرآیند مدت زمان طولانی نیاز است. اما در طول فرآیند تجزیه، این ماده برای گیاه مسمومکننده است. در تشابه با سایر منابع نیتروژن، اوره نیز بهخودی خود میتواند به گیاهان آسیب وارد کند: نیتروژن جوانه زنی را در بذر را متوقف میکند یا به کل از بین میبرد. استفاده بیش از حد نیتروژن باعث سوختن محصول میشود.
کود اوره توسط باکتریهای موجود در خاک تجزیه میشود
برای اینکه نیتروژن موجود در اوره (CH4N2O) برای گیاه قابل جذب شود، باید این ماده تبدیل به آمونیاک (NH3) یا یونهای آمونیوم (NH4+) و یا یونهای بیکربنات (HCO3−) بشود. در حالت طبیعی، باکتری باکتری اکسید کننده آمونیاک (AOB)، این فرآیند را بهکمک آنزیم اوریاز (Urease) سرعت میبخشند. در طی فرآیندی به نام «ترکیب با نیتروژن»، آمونیاک تبدیل به اکسید میشود و نیتریت تولید میشود. باکتری اکسیدکننده نیتریت (NOB)، نیتریت را تبدیل به اکسید میکند و نیترات بدست میآید. آمونیوم و نیترات دو ترکیبی از نیتروژن هستند که بیشترین قابلیت جذب توسط گیاه را دارند.
کود اوره بر روی pH خاک اثرگذار است
در فرآیند نیتروژندار کردن، تعداد یونهای آزاد نیتروژن (H+) در خاک افزایش مییابد و در نتیجه خاک اسیدی میشود. همچنین وقتی گیاهان یونهای آمونیوم را جذب میکنند (NH4+)، یونهای هیدروژن را در محیط خاک آزاد میکنند. در نتیجه، باید بهکمک ترکیباتی چون کربنات کلسیم مؤثر (ECC) میزان اسیدیته اضافی خاک را از بین برد و خاک را بهحالت خنثی درآورد.
رشد سالم گیاهان به کیفیت کود وابسته است، نه کمیت
همانگونه که در بالا اشاره شد مقدار زیاد کود اوره، یا به عبارت دیگر، مقدار زیاد نیتروژن روی گیاه اثر منفی دارد. این موضوع روی محیط پیرامون اثرات منفی دارد، مانند: نیتروژن در آب قابلیت حرکت بالایی دارد و نشت این ماده از آبهای مناطق کشاورزی به سایر آبراهها میتواند بسیار خطرناک باشد. اگرچه کودهای اوره با آبوهوا سازگار هستند و از لحاظ اقتصادی بسیار مناسبند ولی در هنگام استفاده باید دقت زیادی خرج کرد تا اولاً بیشترین کارایی را از آنها دریافت نمود و ثانیاً کمترین اثر مخرب بر محیطزیست وارد می کنند. از ادوات کشاورزی باید به صورت هوشمند استفاده کرد تا به بهترین نتایج منجر شود.
