در سالهای اخیر، مطالعات بسیار زیادی در مورد کود مرغی و تاثیر آن بر روی محیط زیست انجام گرفته است. نتایج این مطالعات نشان میدهند که این کود در صورت استفادهی درست میتواند مادهی بسیار ارزشمندی محسوب شود. کاربرد دیگر کود مرغی در تغذیه دام و ماهی است. علاوه بر این، از این کود در برخی از کشورها مانند هندوستان، چین و انگلستان برای تولید بیوگاز نیز استفاده میشود. با این وجود، 90 درصد از کاربرد کود مرغی در بخش کشاورزی است.
در این مقاله، توضیحات بیشتری در مورد کود مرغی و کاربردش در بخش کشاورزی ارائه خواهد شد. پس با ما همراه باشید.
کود مرغی چیست؟
کود مرغی حاوی مقدار زیادی متیون، لیزین و سیستئین است. ارزش و کیفیت کود مرغی به میزان قابل توجهی به نوع نگهداری و ذخیرهی آن دارد. بر اساس مطالعات و تحقیقات صورت گرفته، کود مرغی دارای ارزش بیشتری نسبت به کود گاو و کود خوک است. به طور کلی، هر تن از این کود حاوی ۲۰ کیلوگرم ازت، ۱۳ کیلوگرم پتاسیم، ۲۵ کیلوگرم فسفر و ۴۲ کیلوگرم آهک و منیزیم است.
استفاده از این کود باید به روش درستی صورت گیرد. به طور کلی، استفادهی درست از کود مرغی دارای مزایای زیر است:
- جلوگیری از آلودگی محیط زیست
- کمک به حفظ زمینهای کشاورزی برای نسلهای بعدی
- جلوگیری از استفادهی بیش از اندازه از کودهای شیمیایی وارداتی از کشورهای خارجی
- کمک به صاحبان مرغداری در جهت فروش کودهای مرغی و حل مشکلات خود
از مهمترین ویژگیهای کود مرغی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش جذب مواد غذایی از قبیل فسفر و نیتروژن
- تسریع رشد جوانهزنی
- بالا رفتن توانایی مقاومت گیاه نسبت به تنشهای محیطی
- بالا رفتن ترشح آنزیم و هورمونهای گیاهی
- افزایش فعالیت میکرو ارگانیسمهای مفید خاک
- افزایش جذب کودهای شیمیایی در صورت استفاده همزمان با یکدیگر
- سازگاری با محیط زیست
لازم به ذکر است که ویژگیهای کود مرغی به نوع پوشش بستر، تغذیه گله، روش جمعآوری و انبارداری، روش مصرف کود، نوع خاک و گیاهان کشت شده در مزارع بستگی دارد.
انواع کود مرغی
یکی از دستهبندیهای انجام گرفته برای کود مرغی بسته به نوع پرورش آن است. بر این اساس، انواع کود مرغی به شرح زیر میباشد:
کود بستر جوجههای گوشتی
کود بستر جوجههای گوشتی، منبع اصلی پروتئین است و از 18 تا 30 درصد اسید اوریک، 12 تا 17 درصد آمونیاک، 2 تا 4 درصد کراتین و دیگر ترکیبات ازته تشکیل شده است. کیفیت این نوع کود به نوعی مادهای که برای بستر استفاده میشود، بستگی دارد. علاوه بر این، مدیریت کود از جمله محل ذخیرهی آن و همچنین، آهک، خاک و سنگریزهی موجود در کف سالن نیز در کیفیت کود بستر جوجههای گوشتی بسیار تاثیرگذار است.
کود نیمچههای تخمگذار یا مادر
همانطور که از نامش مشخص است، این کود ار نیمچههای تخمگذار یا مادر تهیه میشود. کیفیت این کود کمتر از کود بستر جوجههای گوشتی است چراکه بخش عمدهای از آن از مواد بستر و فضولات تشکیل شده است. علاوه بر این، غذای پرنده در این مرحله دارای پروتئین کمتر و الیاف بیشتری است. این موضوع در کیفیت کود نیمچههای تخمگذار یا مادر تاثیرگذار است.
کود مرغهای تخمگذار یا مادر در روش بستر
این کود از لانههای مرغهای تخمگذار یا مادر تهیه میشود. کود مرغهای تخمگذار یا مادر در روش بستر حاوی 16 تا 22 درصد پروتئین، 6 درصد کلسیم و حدود 2 تا 3 درصد فسفر است. همانطور که میبینید، مقدار فسفر آن در مقایسه با کلسیم بسیار کمتر است.
روشهای فرآوری کود مرغی
هر چه کود مرغی سریعتر از بستر جمعآوری شود، میزان پروتئین و مواد آلی بیشتری خواهد داشت. رطوبت و حرارت موجب تجزیهی مواد آلی و ارزشمند موجود در این نوع کود میشود. به عنوان مثال، رطوبت زیاد باعث میشود تا ازت آلی (اسید اوریک و اوره) به ازت معدنی تبدیل شود. به همین دلیل است که برای استفاده از کود مرغی به روشهای مختلف فرآوری آن نیاز است. برخی از مهمترین این روشها به شرح زیر میباشند:
روش روی هم انباشتن یا دپو کردن
در این روش، کودها از بستر جمعآوری میشود و در زمینی خارج از مرغداری روی هم انباشته میگردد. البته، محل انباشته شدن این کود معمولاً یک فضای سرپوشیده یا گودال سیمانی است. هر چقدر کود بیشتر در محل ذخیره شده باقی بماند، واکنشهای شیمیایی که روی آن صورت میگیرند، نیز بیشتر خواهند شد و در نتیجه، مقداری از ازت آن از بین میرود. کودهای دپو شده معمولاً هر چند وقت یکبار زیر و رو میشوند و بیشتر در بخش کشاورزی کاربرد دارند.
خشک کردن کود مرغی
روش خشک کردن یکی از رایجترین روشهای فرآوری کود مرغی در اکثر کشورها به شمار میرود. در این روش، حجم فضولات به میزان 20 تا 30 درصد کاهش مییابد. در نتیجه، برای ذخیرهسازی به فضای کمتری نیاز است و حمل و نقل آن نیز راحتتر و ارزانتر صورت میگیرد.
خشک کردن کود مرغی به دو روش طبیعی و مکانیکی قابل انجام است. در روش طبیعی، از نور آفتاب برای خشک کردن و کاهش رطوبت موجود در کود استفاده میشود در حالی که در روش دوم، خشککنهای مکانیکی بکار گرفته میشوند. معمولاً در کشورهای پیشرفته از روش خشک کردن مکانیکی استفاده میشود. به این طریق، حجم فضولات حدود 20 تا 30 درصد کاهش پیدا میکند.
لازم به ذکر است که استفاده از این روش برای خشک کردن کود مرغی نیاز به صرف هزینه برای خرید دستگاههای خشککن، سوخت و هزنیههای جاری است.
سیلو کردن کود مرغی
در بسیاری از کشورها، فضولات مرغ به همراه علوفه و سایر ضایعات کشاورزی سیلو میشوند. البته، سیلو کردن کود مرغی مشروط به رطوبت 40 تا 65 درصد است. مطالعات نشان دادهاند که رطوبت 40 درصد باعث میشود تا اسید لاکتیک به میزان کافی تولید شود و مواد غذایی ارزشمند در داخل کود حفظ گردند. این در حالی است که رطوبت حدود 22 درصد موجب کاهش تولید اسید لاکتیک و افزایش آمونیاک میشود.
از این روش فرآوری معمولاً در مزارع کوچک و بزرگ به عنوان خوراک دام استفاده میشود. لازم به ذکر است که سیلو کردن کود مرغی معمولاً همراه با کاه، پوسته برنج یا ذرت علوفهای انجام میشود.
در ایران، معمولاً از روش دپو یا خشک کردن (طبیعی و در برخی از مناطق مکانیکی) برای فرآوری کود مرغی استفاده میشود.
